Ní leor plean an Rialtais chun spriocanna astuithe a bhaint amach
![](https://img.rasset.ie/0014c4b3-1600.jpg)
Tá sé ráite ag an nGníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (GCC) fiú dá gcuirfí na gníomhartha go léir atá liostaithe sa Phlean Gníomhaíochta um Aeráid is déanaí de chuid an Rialtais i bhfeidhm go hiomlán agus in am, nach leor fós spriocanna laghdaithe astuithe na hÉireann atá ceangailteach ó thaobh dlí do 2030 a bhaint amach.
Léiríonn réamh-mheastacháin gáis cheaptha teasa is déanaí an EPA go sárófar uasteorainneacha astaíochtaí earnála do 2025 agus 2030 ar an gcúrsa i mbeagnach gach cás, lena n-áirítear talmhaíocht, leictreachas, tionscal agus iompar.
De réir na réamh-mheastacháin, in ainneoin gur glacadh le Plean Gníomhaíochta ar son na hAeráide gan dáta, níl Éire níos gaire anois ná mar a bhí an tráth seo anuraidh, leis an laghdú 51% ar ghás ceaptha teasa a bhfuil dualgas dlíthiúil uirthi a bhaint amach.
Dhá mhí dhéag ó shin thuairiscigh an EPA dá gcuirfí na beartais inghníomhaithe go léir a bhaineann leis an aeráid ar liosta mianta an Rialtais i bhfeidhm, gurb é an cás is fearr ná laghdú 29% ar astuithe gáis cheaptha teasa faoi 2030 – i bhfad níos lú ná an sprioc 51%.
Thuairiscigh an EPA an chonclúid chéanna inniu – an líon céanna agus an cás is fearr céanna – laghdú 29% ar astaíochtaí gás ceaptha teasa faoi 2030.
Tá roinnt difríochtaí san anailís mar gheall ar thionscadail feabhsaithe um ghníomhaíocht aeráide i go leor réimsí.
![](https://img.rasset.ie/001ff8e1-614.jpg?ratio=1.78)
Áirítear rudaí ar nós pleananna níos mó do charranna leictreacha, níos mó fuinnimh in-athnuaite, agus níos mó sonraí agus diongbháilteacht faoi athruithe pleanáilte sa talmhaíocht.
Mar sin féin cuirtear leas na ngnóthachan sin ar ceal mar gheall ar bhearnaí sna beartais atá ann cheana a aimsíodh.
Mar shampla, bhí plé ann faoi phraghsanna peitril agus díosail a ardú go dtí 2030 chun athrú iompraíochta san iompar a spreagadh.
Faoin mbliain seo, áfach, ba léir don EPA nach raibh i gceist leis ach cainteanna.
Fuair an EPA amach nach bhfuil aon bheartas iarbhír ag an rialtas praghsanna peitril agus díosail a ardú go dtí 2030 chun iompar iompair a athrú.
Tugann an EPA le fios freisin go meastar go mbeidh tearcfheidhmíocht ag gach earnáil, seachas foirgnimh chónaithe, i gcomparáid leis na huasteorainneacha ceangailteacha astaíochtaí earnála.
Meastar go mbeidh na hearnálacha talmhaíochta, tionscail agus leictreachais ar na cinn is faide óna n-uasteorainn earnála in 2030.
Dúirt Laura Burke, Ard-Stiúrthóir an EPA, go mbeidh Éire i bhfad gann dá spriocanna Eorpacha agus náisiúnta maidir le laghdú astuithe agus leagann sí béim ar an scála iarrachta atá de dhíth chun na laghduithe riachtanacha a bhaint amach ar fud gach earnála dár ngeilleagar.
Tá gá le bearta a chur chun feidhme ar bhealach níos tapúla agus ní mór dlús a chur leis an luas a chuirtear i bhfeidhm na beartais agus na bearta atá beartaithe.
![](https://img.rasset.ie/0016c63f-614.jpg?ratio=1.78)
“Caithfidh an príomhthosaíocht a bheith ann an ardmhian atá inár bpolasaithe agus ár bpleananna a aistriú chuig cur i bhfeidhm ar an talamh. Ní mór dúinn an t-aistriú a bhrostú agus a mhéadú,” a dúirt Iníon Burke.
De réir na tuarascála, mura n-athraíonn aon rud i dtalmhaíocht na hÉireann agus mura gcuirtear aon bheartais nó cleachtais feirme nua i bhfeidhm, ní thitfeadh ach 1% faoi 2030 ar astaíochtaí gás ceaptha teasa ón earnáil.
Tá raon iomlán de bhearta breise a bhaineann leis an aeráid curtha in áirithe ag Teagasc don earnáil lena n-áirítear stórais sciodair clúdaithe, teorainneacha ar úsáid leasacháin nítrigine, aistriú go leasacháin éagsúla, agus iliomad beart laghdaithe meatáin lena n-áirítear breiseáin beatha bó-ainmhithe.
Dá gcuirfí iad seo ar fad i bhfeidhm ardódh an laghdú ar astuithe go 18%, de réir na hanailíse.
Maidir le hiompar, deir tuarascáil an EPA go soláthrófar laghdú 5% ar astuithe gáis cheaptha teasa faoi 2030 mar gheall ar an raon beart atá ann cheana féin mar mhéadú ar an méid bithbhreosla measctha isteach inár bpeitreal agus díosal, agus 693,000 feithicil leictreacha a chur ar ár mbóithre.
Mar sin féin, mhéadódh sé seo go dtí laghdú 26% ar astaíochtaí iompair dá gcuirfí na bearta breise atá molta cheana féin don earnáil i bhfeidhm.
D’áireofaí leis sin cumasc níos airde, 20% de bhithbhreoslaí díosail, 945,000 feithicil leictreacha, méadú 50% ar thurais taistil ghníomhaigh, méadú 130% ar úsáid iompair phoiblí, agus bearta eile chun tacú le hiompar níos inbhuanaithe.
Cibé scéal é, meastar gurb é lastas de bhóthar an fhoinse is mó d’astaíochtaí gás ceaptha teasa d’iompar de bhóthar faoi 2030.
Maidir leis an earnáil fuinnimh leagtar béim i dtuarascáil an EPA ar laghdú suntasach de bheagnach 24% ar astuithe ó ghiniúint leictreachais idir 2022 agus 2023.
![](https://img.rasset.ie/001b8cf0-614.jpg?ratio=1.78)
Ba é ba chúis leis seo ná laghdú ar úsáid breosla iontaise agus méadú ar ghlan-allmhairiú leictreachais ó thar lear trí idirnascairí.
In éineacht le méaduithe pleanáilte ar ghiniúint fuinnimh in-athnuaite ón ngaoth agus ón ngrian, réamh-mheastar go laghdóidh astuithe na hearnála fuinnimh 62% agus go mbainfidh siad giniúint leictreachais in-athnuaite 80% faoi 2030.
Idir an dá linn, meastar go n-ardóidh astuithe ón earnáil talamhúsáide idir 23% agus 99% thar an tréimhse 2023 go 2030 de réir mar a shroicheann foraoiseacht na hÉireann aois bainte agus de réir mar a athraíonn sí ó linnte carbóin go foinse carbóin.
Táthar ag tuar go laghdóidh beartais agus bearta pleanáilte don earnáil, mar fhoraoisiú méadaithe, bainistiú maoschlár ar ithreacha orgánacha talmhaíochta agus athshlánú tailte móna, méid an mhéadaithe astuithe.
Dúirt Mary Frances Rochford, Bainisteoir Cláir an EPA, go léiríonn na réamh-mheastacháin an tábhacht a bhaineann le luasghéarú a dhéanamh ar sheachadadh teicneolaíochtaí in-athnuaite chun tacú le leictriú dícharbónaithe ar fud an gheilleagair, ag glacadh le teicneolaíochtaí aitheanta laghdaithe astaíochtaí fad is a fhorbraítear réitigh nua sa talmhaíocht, ag soláthar roghanna eile seachas iompar cairr agus lasta, agus beart a dhéanamh chun astuithe ón talamh a laghdú chun astuithe na hÉireann a laghdú.”
Mar fhocal scoir dúirt sí: “Má mhéadaítear luas an chur chun feidhme déanfar na laghduithe astuithe is gá a sheachadadh agus cruthófar spás chun tuilleadh beartais agus bearta a ghlacadh.”